Duurzaamheidsverslaggeving is in korte tijd uitgegroeid van een niche-onderwerp tot een vast agendapunt in de bestuurskamer. Waar grote organisaties zich voorbereiden op de CSRD en ESRS, zoeken mkb-ondernemingen naar een werkbare manier om invulling te geven aan de groeiende vraag naar ESG-informatie. De VSME biedt hiervoor een praktisch kader. Tegelijkertijd ontstaat een nieuwe vraag: welke rol kan de accountant spelen bij de totstandkoming van zo’n rapportage?

Tijdens de NBA/RJ-werkconferentie op 14 september 2026 presenteerden Afier-collega’s Erik-Jan Kreuze en Danniek Tuinstra een prikkelende stelling. Is er ruimte voor een samenstelverklaring bij een VSME-rapportage, zonder dat sprake is van assurance?

Veel mkb-organisaties bevinden zich in een tussenfase. Stakeholders vragen om betrouwbare duurzaamheidsinformatie, maar een assurance-opdracht is vaak nog een stap te ver. De benodigde processen, databronnen en interne beheersing zijn daarvoor nog onvoldoende ingericht. Tegelijkertijd willen organisaties meer dan alleen advies.

Hier ontstaat een rol die sterk doet denken aan de traditionele samenstellingsopdracht. De accountant ondersteunt bij het verzamelen, structureren en presenteren van duurzaamheidsinformatie, zonder een mate van zekerheid te verschaffen. Dit biedt gebruikers meer comfort over de totstandkoming van de rapportage, terwijl expliciet duidelijk blijft dat geen assurance wordt verstrekt.

De VSME is volop in ontwikkeling. In de markt wordt al veel gesproken over de doorontwikkeling naar de VSRS. De verwachting is dat duurzaamheidsrapportages voor niet-beursgenoteerde organisaties hierdoor verder zullen standaardiseren. Ook neemt de aansluiting op de vereenvoudigde ESRS-vereisten toe. Dat is belangrijk, omdat veel kleinere ondernemingen indirect met CSRD-verplichtingen worden geconfronteerd via klanten, ketenpartners en financiers.

Vergelijking met de revised ESRS

Hoewel de VSME aanzienlijk compacter is dan de ESRS, zijn duidelijke overeenkomsten zichtbaar. Beide standaarden richten zich op thema’s als milieu, sociale aspecten en governance. De VSME legt daarbij meer nadruk op proportionaliteit en eenvoud. Voor het mkb betekent dit dat kan worden gestart met de meest relevante duurzaamheidsinformatie, zonder direct geconfronteerd te worden met de omvang van een volledige ESRS-rapportage.

Tijdens de werkconferentie werden de resultaten gedeeld van een enquête onder Nederlandse VSME-specialisten. Van de 34 aangeschreven organisaties reageerden er 17. Ondanks de beperkte omvang levert dit een interessant inkijkje op in de huidige praktijk.

Top 5 bevindingen

1. De VSME wordt breed gewaardeerd vanwege de praktische toepasbaarheid.
2. Datakwaliteit blijkt de grootste uitdaging.
3. CO2-emissies vormen vaak het startpunt van de rapportage.
4. Organisaties combineren de VSME regelmatig met instrumenten als de CO2-Prestatieladder en EcoVadis.
5. Er bestaat veel behoefte aan duidelijkheid over accountantsbetrokkenheid en mogelijke verklaringen.

Juist die laatste uitkomst is opvallend. De markt lijkt behoefte te hebben aan een product dat zich tussen advies en assurance bevindt.

Om deze discussie concreet te maken introduceerde Afier het concept NV COS 4810N. Deze standaard bestaat niet officieel, maar is ontwikkeld als denkrichting. Daarbij worden elementen gecombineerd uit de samenstellingsopdracht (NV COS 4410) en duurzaamheid gerelateerde opdrachten (3810N).

Het idee ontstond mede naar aanleiding van het afstudeeronderzoek van Harm Jan Braam bij Afier. De gedachte is dat accountants organisaties kunnen ondersteunen bij het opstellen van betrouwbare duurzaamheidsinformatie, zonder dat sprake is van assurance. Daarmee ontstaat mogelijk een logische tussenstap op weg naar toekomstige assurance-opdrachten.

Tijdens de sessie stond de fictieve onderneming ColorPro BV centraal. Deze organisatie ontvangt steeds vaker vragen van klanten over CO2-uitstoot, energieverbruik en ketenverantwoordelijkheid. De VSME biedt een praktisch kader om deze informatie te verzamelen en te rapporteren.

De meerwaarde van de accountant zit vervolgens niet alleen in technische kennis van verslaggeving, maar ook in het kritisch beoordelen van definities, datastromen, onderbouwingen en de consistentie van informatie. Hierdoor neemt de kwaliteit van de rapportage toe, zonder dat een zekerheidsoordeel wordt verstrekt.

De levendige discussie in de zaal maakte duidelijk dat de beroepsgroep nog zoekende is. Sommigen vinden dat een samenstelverklaring voor duurzaamheidsinformatie een logische stap is. Anderen wijzen op het risico dat gebruikers een dergelijke verklaring alsnog interpreteren als een vorm van zekerheid.

Dat dilemma is begrijpelijk. ESG-data bevindt zich vaak nog in een eerdere volwassenheidsfase dan financiële informatie. Tegelijkertijd groeit de maatschappelijke behoefte aan betrouwbare en vergelijkbare duurzaamheidsinformatie snel.

De VSME ontwikkelt zich razendsnel tot een belangrijk rapportagemodel voor het mkb. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan betrokkenheid van accountants bij de totstandkoming van duurzaamheidsinformatie. Of dit uiteindelijk leidt tot een formele samenstelverklaring voor duurzaamheidsrapportages, valt nog te bezien. De discussie die Afier tijdens de NBA-werkconferentie heeft aangezwengeld laat echter zien dat hiervoor in de praktijk duidelijke belangstelling bestaat. Misschien ligt tussen advies en assurance wel een nieuw werkveld voor de accountant van de toekomst.

Wil je meer informatie over dit onderwerp? Benieuwd hoe we jouw organisatie kunnen helpen rondom duurzaamheidsinformatie? Neem dan vooral contact op met Erik-Jan Kreuze of Danniek Tuinstra via info@afier.com of telefoonnummer 0592 – 53 09 53.